Węgrów
(tekst – oficjalna strona internetowa – www.wegrow.com.pl, zdjęcia - własne)
|
|
Węgrów jest jednym z najstarszych
miast województwa mazowieckiego. Miasto leży w dolinie rzeki Liwiec,
rozgraniczającej dwie krainy historyczne: Mazowsze i Podlasie. Pierwsze
osiedle będące zalążkiem przyszłego organizmu miejskiego powstało
prawdopodobnie w II połowie XIV w. W miejscu, gdzie fale osadnictwa polskiego
z terenów Księstwa Mazowieckiego oraz ruskiego ze wschodu, spotkały się na
skrzyżowaniu szlaków handlowych z Warszawy na Litwę i z Gdańska na południe
Rzeczypospolitej. Już w 1414 r. przy placu targowym został zbudowany kościół
parafialny, a w 1441 r. książę mazowiecki Bolesław IV nadał osiedlu prawa
miejskie. |
|
W roku 1451 miasto było
własnością Stanisława z Ołomuńca, następnie w 1476 przeszło w ręce Uhrowskich,
zaś od 1558r. należało do Anny z Radziwiłłów Kiszczyny, gorącej zwolenniczki
reformacji. Od tego czasu, przez ponad 200 lat Węgrów był jednym z głównych
centrów protestantyzmu polskiego. Odbywały się tu synody biskupów
protestanckich. Przez pewien czas Węgrów dawał schronienie arianom, którzy
mieli tu swoją drukarnię, wydającą dzieła znanych teologów, jak Piotr z
Goniądza, czy Marcin Krowicki. |
|
|
|
Od 1693r. miastem władali
Radziwiłłowie herbu Trąby, którzy bardzo przyczynili się do jego rozwoju.
Szczególnie zasłużył się dla Węgrowa książę Bogusław Radziwiłł, magnat o
dwuznacznej reputacji, lecz znakomity gospodarz. Obdarzył on mieszczan
wieloma przywilejami, sprowadził szkockich sukienników, którzy rozsławili
Węgrów swoimi wyrobami oraz nadał miastu herb przedstawiający niedźwiedzicę
na złotej tarczy z radziwiłłowskimi trąbami.Złoty wiek Węgrowa przerwał
"potop" szwedzki. W 1657 najeźdźcy złupili miasto, podcinając jego
dobrą koniunkturę gospodarczą. |
|
Kolejnym właścicielem Węgrowa
został podskarbi wielki koronny Jan Kazimierz Krasiński, któremu w 1664r.
sprzedał miasto Bogusław Radziwiłł. Rządy Krasińskich charakteryzował
rozsądek w dziedzinie ekonomii oraz tolerancja religijna, jednak zbieg
niesprzyjających okoliczności oraz klęsk spadających na kraj - wojna północna
i zniszczenie miasta przez Szwedów w 1703r. następujące po niej
prześladowania religijne i w efekcie emigracja rzemieślników protestanckich -
zahamowały rozwój Węgrowa. W ciągu następnych dziesięcioleci Węgrów
kilkakrotnie zmieniał właścicieli. W 1762r. odziedziczyła go Franciszka z
Krasińskich, księżna kurlandzka. Od 1782 do 1819 roku Węgrów był własnością
Ossolińskich, następnie do 1827 - gen. St. Kolickiego, po nim zaś następują
Lubieńscy i władają miastem do 1869r. |
|
|
|
W sennej atmosferze prowincjonalnego miasteczka donośnie
odbiły się odgłosy walk powstań narodowych. W czasie powstania listopadowego
przeprawy na Liwcu pod Liwem były miejscem zaciętych bojów pomiędzy wojskiem
polskim a korpusem rosyjskim marszałka Iwana Dybicza. Jedną z największych
bitew powstania styczniowego stoczyły z Rosjanami dnia 3 II 1863r. oddziały
powstańców, dowodzonych przez Jana Matlińskiego i Władysława Jabłonowskiego.
Bohaterstwo kosynierów spod Węgrowa przeszło do legendy, utrwalonej w twórczości
M. Konopnickiej, A.Barbiero, C.K.Norwida, który w wierszu "Vonitas"
porównał powstańców do Spartan spod Termopil. |
|
Po klęsce powstania, pomimo
represji, Węgrów podniósł się z upadku gospodarczego. Od 1867r. był siedzibą
powiatu. Po 1918r., w okresie międzywojennym miasto było rynkiem zbytu i
ośrodkiem zaopatrzenia w towary przemysłowe dla okolicznych wsi. |
|
|
|
Węgrów może poszczycić się dużym, jak na
niewielką miejscowość, zespołem budowli zabytkowych, z których część
reprezentuje wysoką klasę artystyczna. Mowa tu przede wszystkim o fundacjach
Jana Dobrogosta Krasińskiego, którego wybitny smak estetyczny zadecydował o
jakości zbudowanych na jego polecenie kościołów: kolegiaty i świątyni
poreformackiej. Drugi większy zespół tworzą budowle związane z protestantami:
dwa kościoły, plebania i tzw. "drukarnia ariańska". O żywych
niegdyś stosunkach handlowych z Gdańskiem świadczy barokowy "Dom
Gdański", dawna faktoria kupiecka przy rynku miejskim. Obrazu dopełniają
domy z XVIII i XIX w. Zgrupowane głównie przy rynku oraz cmentarz ewangelicki
i katolicki z wieloma interesującymi nagrobkami. |
00-662 Warszawa, ul.Koszykowa 75
tel. +48 22 234 73 39